Nieuw voorland Houtribdijk: veiligheid in combinatie met natuur, recreatie en waterkwaliteit

Met in totaal zo’n 10 miljoen kubieke meter zand worden aan weerszijden van de westelijke helft van de Houtribdijk nieuwe voorlanden gecreëerd. Rijkswaterstaat brengt hier net zo veel zand tegen de dijk als er in een heel jaar langs de Nederlandse kust wordt gebruikt. Versterking met voorlanden gebeurt mede op verzoek van de gemeente Lelystad en de provincie Flevoland. Want uitgebreide zandige voorlanden vergroten niet alleen de veiligheid, ze bieden ook kansen voor de natuur en de water- en natuurrecreatie in het gebied. Een voorbeeldproject voor Nederland en de waterwereld om ons heen.

 

Tussen Enkhuizen en Lelystad ligt de 25 kilometer lange Houtribdijk. Hij scheidt het Markermeer van het IJsselmeer. De compartimentering van de vroegere Zuiderzee was een voorbereiding op verdere inpoldering. Nu zorgt ze voor extra waterveiligheid rond deze binnenwateren. Na bijna een halve eeuw trouwe dienst voldoet de Houtribdijk niet meer aan de Waterwet.

Pilot
Rijkswaterstaat heeft in het kader van ‘Building with Nature’ gekozen voor versterking van de Houtribdijk met nieuw voorland. De zandige oevers aan weerszijden van de dijk vangen de golfslag van het Markermeer en IJsselmeer op, wat de belasting van de dijk sterk vermindert. Omdat er weinig bekend was over het gedrag van zand bij golfslag en stroming in binnenwater zonder getij, is er eerst ervaring opgedaan. Onderzoek in een proefvak (de zogenoemde Pilot zandige vooroever Houtribdijk ter hoogte van Trintelhaven) leverde onder andere nieuwe rekenrecepten op om de voor de veiligheid benodigde hoeveelheid zand te bepalen.

“Het is heel goed dat op de pilotlocatie een aantal jaar rustig is gemeten. We zien dat na twee jaar de vorm van het zandpakket relatief stabiel is. Deze kennis kunnen we gebruiken voor de aanleg van de versterking én voor ons beheer en onderhoudsplan,” aldus Henk Meuldijk, projectleider van de versterking bij Rijkswaterstaat. Meuldijk hoopt de opgedane kennis over deze versterking verder te kunnen verdiepen. “De kennis die we hier opdoen is zeer bruikbaar in Nederland en daarbuiten. Dit project kan een nieuwe showcase worden voor waterbouwend Nederland.”

Nieuwe natuur, helder water en recreatie
In het Markermeer dragen de zandige vooroevers langs de dijk ook bij aan het verbeteren van het natuurlijke ecosysteem in het gebied. Het zogenaamde ‘Trintelzand’ wordt een 270 hectare groot landschap van zandplaten, slikvelden en rietoevers. Talloze vis- en vogelsoorten en ander waterleven zullen er een habitat vinden.

Net als de nabijgelegen Marker Wadden, zal Trintelzand vanwege de ondiepe zones en rietoevers een bijdrage gaan leveren aan het verbeteren van de ecologische kwaliteit van het Markermeer. Met name deze ondiepe zones langs de oevers vergroten de natuurwaarden rond de dijk en daarmee de duurzaamheid van het watersysteem.

De nieuwe waternatuur biedt goede mogelijkheden voor recreatie. Dat is weer goed voor de toeristische bedrijvigheid in de regio zodat ook de economie profiteert. Voor de waterrecreatie worden de vooroevers nabij Lelystad op initiatief van de provincie Flevoland benut als watersportstrand voor kite- en windsurfers.

Over ‘Building with Nature’
Building with Nature is een nieuwe filosofie in de waterbouw. Het bouwen met natuurlijke materialen, gebruik makend van krachten en interacties binnen het natuurlijk systeem is hierbij het uitgangspunt. Het publiek-private innovatieprogramma Building with Nature wordt uitgevoerd door de stichting EcoShape. Binnen EcoShape werken kennisinstellingen zoals Deltares en overheden als Rijkswaterstaat samen met aannemers, ingenieursbureaus, en NGO’s. EcoShape heeft op verzoek van Rijkswaterstaat de Pilot zandige vooroever Houtribdijk uitgevoerd, waarbij er een proefvak voor de dijk is aangelegd. De specialisten van EcoShape hebben de afgelopen jaren bij dit proefvak gemonitord hoe de vooroever zich gedraagt onder invloed van wind en golven en mede op basis daarvan richtlijnen voor ontwerp, beoordeling en beheer opgesteld.

Via pilotprojecten zoals deze bij de Houtribdijk bouwt EcoShape praktijkkennis op en doet daarmee belangrijke systeemkennis op. Kennis van het geomorfologisch en ecologisch systeem is essentieel voor het ontwerpen van duurzame, veilige oplossingen. De opgedane, brede kennisbasis is openbaar beschikbaar en wordt toepasbaar gemaakt voor andere locaties met een vergelijkbaar systeem.

Het werk aan de totale zandige versterking van de Houtribdijk is inmiddels gestart en wordt in 2020 afgerond. De versterking is onderdeel van het Deltaplan Waterveiligheid (voorheen Hoogwaterbeschermingsprogramma .

Meer informatie?

Rijkswaterstaat
Kijk onder ‘Doelen en resultaten voor meer informatie over de zandige oevers. Onder documenten vind je onder andere een factsheet en overzichtskaart.

Een artikel in Deltanieuws. 

Meer informatie over de Pilot zandige vooroever Houtribdijk Nieuwsbrief-Pilot-Houtribdijk

Kennispagina Houtribdijk

Meer over Building with Nature