home

Meer veiligheid tegen minder kosten

Nederland staat voor een grote en kostbare opgave: het toekomstbestendig maken van onze waterveiligheid. We anticiperen op de gevolgen van een veranderend klimaat en een almaar dalende bodem.

Komende jaren worden onze waterkeringen versterkt. Het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HBWP) van het Rijk en de waterschappen coördineert en financiert deze operatie. Hiervoor is tot 2030 bijna 5 miljard beschikbaar.

Een belangrijk onderdeel van een waterkering is het voorland. Het blijkt dat als  voorland wordt meegerekend in de sterkte van een dijk,  kosten kunnen worden vermeden of verlaagd en overlast kan worden beperkt.

Doel Projectoverstijgende Verkenning Voorlanden

Om de voordelen van het mee-rekenen van voorlanden te onderzoeken, is begin 2017 de Projectoverstijgende Verkenning (POV) Voorlanden gestart. Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK) is de trekker van de POV.

Komende periode ligt het accent op het inventariseren van de knelpunten en de mogelijke oplossingen. De POV levert eind 2018 de (nationale) Handreiking Voorlanden op. Met de hierin aangereikte mogelijkheden en voorbeelden kunnen beheerders vanaf 2019 eenvoudig een onderbouwde afweging maken of zij voorlanden wel of niet (of deels) meenemen in hun sterkteberekening. De handreiking zorgt dat het effect van voorlanden optimaal en uniform wordt meegewogen met alle  maatschappelijke voordelen die dat kan opleveren.

 

 

Wat is voorland?

Voorland ligt buitendijks aan de teen van een dijk, bijvoorbeeld als zandbank, natuurgebied, woonwijk, industrie- of haventerrein. Voorlanden dragen bij aan de waterkerende functie en maken de waterkering robuuster.

Voorland heeft een golfreducerende werking die de golfoverslag over de dijk vermindert. Omdat de afstand tot de rivier groter is, verlaagt voorland de grondwaterstand in en onder de dijk. Dit vermindert het gevaar voor piping en instabiliteit. Voorland heeft bovendien een stabiliserende werking als ‘steunberm’.

 

Werkprocessen

POV Voorlanden onderscheidt bij het beoordelen van het wel/niet meenemen van voorlanden in de sterkte van een dijk vier werkprocessen:

  1. Beheer
  2. Beoordeling en ontwerp
  3. Financiële consequenties
  4. Juridische borging

Een en ander is afgeleid uit de Grondslagen voor Hoogwaterbescherming. Lees onder de knop meer over de onderbouwing. De  illustratie verduidelijkt de samenhang tussen de werkprocessen.

Waarom worden voorlanden nu nog niet meegenomen?

De overstromingskans kan beïnvloed worden door elementen die zich buiten de formele zonering van de dijk bevinden. Denk hierbij aan buitendijkse gronden die extra sterkte geven of hierop aanwezige constructies, bebouwing of begroeiing die golven kunnen breken.

Soms is het niet direct duidelijk hoe deze elementen op een doelmatige wijze in het beheersen van de overstromingskans kunnen worden geborgd. Belangrijke vragen zijn: “Hoe groot is het veiligheidseffect?”, en: “Kan ik dat beoordelen?” Of zelfs: “Kan ik er ook een dijk mee ontwerpen”? Maar meer nog dan de vraag: “Kan ik er MEE rekenen”,  speelt een achterliggende vraag: “Kan ik er ook OP rekenen dat het voorland dit veiligheidseffect heeft als het er op aankomt?” En helemaal als iemand anders het voorland bezit of beheert.

Met de legger en de Keur kan de waterkeringbeheerder beperkingen opleggen aan gebruikers. Voorland ligt echter meestal buiten de leggerzonering en de bepalingen uit de Keur. Waterkeringbeheerders hebben daardoor geen zeggenschap over voorlanden. Dit is vooral uitdagend als belangen van de gebruikers van een voorland strijdig zijn met die van de waterkeringbeheerder. Denk hierbij aan belangen van natuurorganisaties, grondeigenaren, waterbeheerders zoals Rijkswaterstaat. Ook deze belangen zijn omringd met beleid en wet- en regelgeving.

Als het voorland wél wordt meegewogen in het beoordelen van de overstromingskans, ontbreken er soms concrete richtlijnen voor de nieuwe beheertaken. Denk bijvoorbeeld aan natuurbeheer. Daar hebben waterkeringbeheerders geen of weinig ervaring mee.

Daarnaast zijn er diverse financiële uitdagingen. Zo is er beperkt inzicht in de (extra) beheerkosten bij het meenemen van het voorland. Deze (extra) beheerkosten worden momenteel niet gesubsidieerd vanuit het HWBP. Hierdoor krijgt de waterkeringbeheerder geen prikkel om voor voorlandmaatregelen te kiezen. Zelfs als dit leidt tot lagere aanlegkosten en lagere maatschappelijke totaalkosten over de levensduur van de waterkering.

Gelet op de vele, soms ogenschijnlijk tegenstrijdige belangen in het voorland, staat de waterkeringbeheerder voor een flinke uitdaging om het waterveiligheidsbelang in het voorland te organiseren.

Lees meer over het knelpuntenoverzicht in de concept handreiking in de rubriek bibliotheek.

Concept-handreiking Voorlanden

De verkenning loopt nog tot eind 2018, maar de contouren van de handreiking zijn al zichtbaar. Deze worden uiteraard nog verder uitgezocht en uitgewerkt. Dat gebeurt samen met enkele voorbeeldprojecten waarin theorie en praktijk worden samengebracht en getoetst.

De (concept) handreiking geeft antwoord op de onderzoeksvragen:

  1. Wat is het effect van het voorland op de overstromingskans?
  2. Welke belemmeringen ervaren waterkeringbeheerders bij het meenemen van het effect van het voorland bij beoordeling, ontwerp en beheer van de waterkering?
  3. Wat zijn de oorzaken van deze belemmeringen en welke oplossingen zijn er?

De antwoorden op deze vragen bepalen de reikwijdte van  waterkeringbeheerders om voorlanden mee te nemen in de sterkte van een dijk.

Op dit moment wordt voor de genoemde knelpunten een handelingsperspectief uitgewerkt. Eind 2018 levert de POV Voorlanden een generieke handreiking met een beschrijving op hoofdlijnen van alle relevante aspecten m.b.t. het meenemen van het voorland. Daarnaast ontsluit (met verwijzingen) de handreiking meer specifieke informatie over deze aspecten in factsheets en cases. De stand van zaken vind je hieronder.

Contact

Het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard voert de POV Voorlanden uit onder de paraplu van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. In dit programma werken Rijk en waterschappen samen om Nederland te beschermen tegen overstromingen, nu en in de toekomst.

Voor meer informatie over de POV Voorlanden kunt u contact opnemen met Wouter den Hengst van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard, 010- 453 74 75 of via w.den.hengst@hhsk.nl